Geometrik Kavramlar
5. SINIF · MAT.5.3.1 · Tanı, araç seç, çiz.Bir yer göstermek isteseydin…
Bir haritada okulun yerini göstermek için küçük bir işaret koyarız. Bu işaret, noktanın bir modelidir.
Nokta konum belirtir
Noktanın eni, boyu ve yüksekliği yoktur. Ekrandaki veya kâğıttaki küçük iz, görebilmemiz için kullanılan bir nokta modelidir.
Noktalar A, B, K gibi büyük harflerle isimlendirilir. Sembolü, verilen harftir: A
Çizim yaptığımız yüzey
Kâğıdın yüzeyi, tahta ve düz bir masa yüzeyi düzlem modeli olarak düşünülebilir. Matematikte düzlem, her yönde sınırsız uzanan iki boyutlu yüzeydir.
Kalemini seç, noktayı koy
Kaleme basıp kâğıda dokun. Her dokunuşta yeni bir nokta ve büyük harf oluşsun.
Başlangıcı da sonu da belli.
A ve B arasındaki aynı hizada bulunan bütün noktaları düşün. Onları birleştirmek için hangi aracı seçersin?
Doğru parçası
İki nokta ile bu noktalar arasında kalan aynı hizadaki bütün noktalar, doğru parçasını oluşturur. İki uç noktası vardır.
Şekil: [AB] Uzunluğu: |AB|
İki uç da sınırlı olduğu için uzunluk ölçülebilir. Kareli zeminde çizgileri değil, aralıkları sayarız.
Çiz, sonra ölç
Bu çizimde 1 kare kenarı = 1 birim. Ekrandaki fiziksel santimetre ölçüsü kullanılmaz.
Uçların ötesinde ne var?
Doğru parçasını aynı hizada uzatalım. Bir tarafta mı, iki tarafta mı devam edecek?
Bir yönde: ışın
Işının bir başlangıç noktası vardır; bir yönde sınırsız uzar. A’dan başlayıp B’den geçen ışın:
İki yönde: doğru
Doğru, iki yönde sınırsız uzar; uç noktası yoktur. İki noktasının harfleriyle veya d gibi küçük harfle adlandırılır.
Yazılımda aracı değiştir
Bir ışın dönerse…
Aynı noktadan iki farklı yönde ışın çiz. Aralarında bir açı oluşur.
Açının köşesi ve kolları
Başlangıç noktaları aynı olan iki ışının oluşturduğu şekle açı denir. Ortak nokta köşe, ışınlar açının kollarıdır.
Açıyı, bir ışının başlangıç noktası etrafında dönmesiyle de düşünebiliriz. Kolları uzatmak açıyı değiştirmez; yönler arasındaki açıklık önemlidir.
Çizgeçle iki ışın çizilebilir. Dik açı oluşturmada gönye kullanılabilir.
Işını döndür
Pergelin açıklığını koru.
Bir noktaya eşit uzaklıktaki bütün noktalar nasıl bir şekil oluşturur?
Çember ve elemanları
Bir düzlemde, bir noktaya eşit uzaklıktaki bütün noktaların oluşturduğu şekil çemberdir. Bu sabit nokta merkezdir.
Yarıçap: Merkezi çemberdeki bir noktaya birleştiren doğru parçası; uzunluğu r ile gösterilir.
Çap: Merkezden geçen ve uçları çember üzerinde olan doğru parçası. Çap uzunluğu = 2 × yarıçap uzunluğu.
Pergelin açıklığı yarıçap uzunluğunu belirler. Açıklık değişmeden çizilen çemberlerin yarıçapları eşittir.
Pergel ile iz bırak
Noktadan doğruya nasıl gideriz?
Doğrunun dışındaki P noktasını, doğru üzerindeki farklı noktalara birleştir. Hangi bağlantı daha kısa?
Dikme ve dik açı
Bir doğruya, üzerindeki veya dışındaki bir noktadan çizilen dik doğruya dikme denir. Dik kesişmede 90°’lik açılar oluşur.
Doğru dışındaki bir noktayı doğruya bağlayan doğru parçaları içinde en kısa olanı dik olandır.
Dikme yalnızca dikey görünmek zorunda değildir. Önemli olan, diğer doğruyla yaptığı açıdır.
Bağlantıyı karşılaştır
Şimdi kâğıt senin.
Noktalardan, doğru parçalarından ve çemberlerden bir kitap kapağı veya geometrik desen oluştur.
Hangi araç, ne için?
| Araç | Kullanımı |
|---|---|
| Kalem / nokta | Konum işaretleme |
| Çizgeç | Düz çizgi, doğru parçası, ışın, doğru ve açı kolları |
| Ölçülü cetvel | Uzunluk ölçme |
| Pergel / çember | Sabit açıklıkla çember çizme |
| Gönye / dik doğru | Diklik oluşturma |
Tasarımına bak
Hangi araçları kullandın? Nokta adların ve okların doğru mu? Arkadaşın tasarımında hangi geometrik şekilleri görüyor?
Serbest çizim alanı
Tanı, göster, uzunluğu bul!
3 şekil tanıma, 5 sembolle gösterim ve 2 uzunluk sorusu. Her oyunda yeni açıklamalar, harfler, yönler ve uzunluklar.
Geometri kaşifi
şekli bul
sembolünü seç
hesapla
Süre sınırı yok. İlk doğru cevabın 10 puan; ipucu veya yanlış denemeden sonra doğru cevabın 5 puan kazandırır. Kazandığın puanlar silinmez.
Aynı oyunda tekrar yok. Son oyunlardaki sorular mümkün olduğunca elenir.
Kaşifler panosu
Her takma adın en iyi puanı · İlk 20
| # | Takma ad | Puan |
|---|---|---|
| Henüz kayıt yok. İlk kaşif sen ol! | ||